درسنامه آموزشی تعمیر جعبه دنده و دیفرانسیل کلاس یازدهم مکانیک خودرو

واحد یادگیری 5 (شایستگی تعمیر پلوس)

مقدمه

چگونه گشتاور به آخرین عضو مجموعه انتقال قدرت یعنی چرخ‌ها می‌رسد؟

آیا جلومحرک یا عقب‌محرک بودن، تأثیری در ساختمان و چگونگی انتقال قدرت به چرخ‌ها ایجاد می‌کند؟

تأثیر عملکرد نادرست پلوس روی سایر اجزای خودرو چیست؟

استاندارد عملکرد

پس از پایان این فصل، هنرجویان توانایی عیب‌یابی و تعمیرات انواع مجموعه پلوس را به دست می‌آورند.

وظیفه، ساختمان، انواع و عملکرد مجموعه پلوس

پلوس‌ها:

تقسیم‌بندی انواع پلوس

پلوس‌ها به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند. پلوس‌های یکپارچه-پلوس‌های مفصل‌دار.

پلوس در اکسل مستقل فرمان‌پذیر

توان موتور در خودروهای جلو محرک و چهارچرخ محرک باید به چرخ‌های جلوی خودرو انتقال یابد. در خودروهای جلو محرک با تعلیق مستقل علاوه‌بر تغییر موقعیت چرخ نسبت به دیفرانسیل در راستای قائم چرخ‌ها باید بتوانند در راستای افقی تغییر زاویه داشته و فرمان بگیرند (شکل 1-5) لذا پلوس‌ها باید بتوانند علاوه‌بر اجازه جابه‌جایی عمودی چرخ و راستای افقی توان و گشتاور را منتقل کنند.

برای انتقال توان بین خروجی دیفرانسیل و محور چرخ، و جبران تغییرات زاویه‌ای به وجود آمده، و سرعت دورانی یکسان بین آن‌ها، این نوع پلوس‌ها باید دارای مفصل مستحکمی باشند.

مفصل‌های به کار رفته در اکسل مستقل فرمان‌پذیر

مفصل‌های سرعت ثابت از مهم‌ترین اجزای پلوس‌های جلو محرک هستند. این مفصل‌ها دارای ویژگی‌های زیادی هستند که در پلوس‌های جلوی بسیاری از خودروهای با اکسل مستقل که محرک فرمان‌پذیر یا غیرفرمان‌پذیر باشند به کار رفته است. وظایف مفصل‌های سرعت ثابت در نمودار زیر آمده است.

وظیفه مفصل‌های سرعت ثابت

- انتقال گشتاور و دور یکنواخت با سرعت ثابت بین اجزای مفصل
- انتقال گشتاور و دور یکنواخت در زاویه‌های مختلف
- امکان تغییر طول مؤثر پلوس

انواع مفصل پلوس به کار رفته در اکسل مستقل فرمان‌پذیر

مفصل‌های پلوس با توجه به عوامل مختلف دارای ساختمان‌های متفاوتی هستند که در نمودار زیر نشان داده شده است.

مفصل‌های داخلی و بیرونی:

در خودروهای جلومحرک، با اکسل مستقل و فرمان‌پذیر و خودروهای عقب‌محرک برای هر یک از پلوس‌ها از دو مفصل سرعت ثابت استفاده شده است. مانند شکل 2-5، مفصلی را که سمت جعبه‌دنده و یا دیفرانسیل و مرکز خودرو نزدیک‌تر است، مفصل داخلی و مفصلی را که به چرخ نزدیک است، مفصل بیرونی می‌نامند.

مفصل ثابت و کشویی: مفصل‌های پلوس در هر دو نوع ثابت و کشویی وجود دارند.

مفصل داخلی از نوع مفصل کشویی است و در شکل 3-5 نشان داده شده است. هوزینگ یا لاله‌ای این مفصل با هزار خار دنده پلوس جعبه هوزینگ یکپارچه می‌باشد.

مفصل بیرونی اغلب از نوع ثابت می‌باشد و فاقد حرکت کشویی برای تغییر طول مؤثر پلوس است و جهت فرمان‌پذیر بودن چرخ‌های جلو باید زاویه عملکردی خیلی بیشتری داشته باشد؛ مفصل‌های ثابت در دو نوع ساچمه‌ای و سه شاخه‌ای (قدیمی) وجود دارند. شکل 4-5 نوعی مفصل ثابت ساچمه‌ای را نشان می‌دهد.

مفصل‌های ساچمه‌ای ثابت:

این مفصل‌ها که مفصل ژپا (RZEPPA) نیز نامیده می‌شوند، در بیشتر خودروهای جلو محرک به عنوان مفصل بیرونی (طرف چرخ) چرخ‌های فرمان‌پذیر به کار رفته‌اند. شکل 6-5 اجزای این مفصل را نشان می‌دهد.

اگر مانند شکل 7-5، نمای جانبی را در نظر بگیرید، مشاهده می‌کنید که ساچمه‌های مفصل، همواره زاویه ایجاد شده در هر دو طرف شفت‌های مفصل را بدون توجه به زاویه‌ای که دارند به دو نیمه مساوی تقسیم می‌کنند. با این کار ساچمه‌ها، زاویه کارکرد مؤثر مفصل‌ها افزایش می‌یابد.

مفصل‌های نوع ساچمه‌ای کشویی: دو نوع اصلی از این مفصل‌ها وجود دارد: مفصل‌های جابه‌جایی دوبل (دوبرابر) و مفصل‌های شیار منحنی.

شکل 8-5 این دو نوع مفصل را نشان می‌دهد.

مفصل‌های سه شاخه‌ای کشویی: این مفصل‌ها معمولاً به عنوان مفصل‌های کشویی داخلی (طرف دیفرانسیل) در پلوس خودروهای جلومحرک به کار رفته‌اند. شکل 9-5 دو نوع از این مفصل و اجزای آن را نشان می‌دهد.

محور پلوس در چرخ جلو محرک

پلوس‌ها در خودروهای جلو محرک می‌توانند به شکل توپر و یا تو خالی، با طول برابر و یا طول نابرابر دوطرف باشند. شفت‌های پلوس با طول نابرابر برای چرخ‌های جلو (شکل 10-5)، زاویه‌های نابرابری را ایجاد می‌کنند.

پلوس در اکسل یکپارچه عقب (غیر فرمان‌پذیر)

یاتاقان‌بندی پلوس در اکسل‌های یکپارچه عقب (غیرفرمان‌پذیر)

ارتباط پلوس با سایر قطعات و استاندارد روانکارهای پلوس

انواع گریس مورد استفاده در مفصل پلوس

مفصل‌های سرعت ثابت، گریس‌های مخصوصی نیاز دارند.

بیشترین نوع گریس در مفصل‌های پلوس، از نوع مولیبدن  دی سولفید است. هنگام تعویض مفصل پلوس و یا گردگیر، باید از گریس توصیه شده استفاده کرد. (شکل 16-5)

توجه کنید که رنگ گریس تعیین کننده کیفیت و کاربرد آن نیست.

تعیین دقیق گریس برای کاربرد به عوامل بسیاری، از جمله موارد زیر بستگی دارد:

1- نوع (مدل) مفصل سرعت ثابت. به عنوان مثال، مفصل‌های بیرونی (ثابت) و داخلی (کشویی) نیاز به گریس‌های متفاوتی دارند.
2- مکان مفصل روی خودرو. به عنوان مثال، مفصل‌های سرعت ثابت داخلی معمولاً در معرض بیشترین میزان گرما قرار دارند.
3- نوع گریس باید با مواد گردگیر سازگار باشد و یا گردگیرها با مواد روانکار سازگار باشند.
 

توجه: برای مشخص کردن گریس مورد استفاده در مفصل‌ها، به کتاب راهنمای تعمیرات خودرو مراجعه کنید.

در نمودار و جدول زیر رابطه میان پلوس‌ها و سایر اجزای خودرو نوشته شده است.

جدول ارتباط پلوس با مجموعه‌های دیگر خودرو

	اثر خرابی مجموعه مورد نظر روی پلوس‌ها	نتیجه خرابی مجموعه مورد نظر روی پلوس	خرابی پلوس	نتیجه خرابی پلوس بر مجموعه موردنظر
جعبه دنده و دیفرانسیل جلومحرک	ایجاد صدا و لرزش عدم انتقال گشتاور	خراب شدن آب‌بندها و نشت روغن خرابی دنده‌های سرپلوس	ایجاد صدا و لرزش مخصوصا هنگام پیچیدن	خراب شدن مفصل‌ها و گردگیرها خراب شدن آب‌بندها و نشت روغن خرابی بلبرینگ‌ها
چرخ	ایجاد صدا و لرزش عدم انتقال گشتاور	خراب شدن آب‌بندها و نشت روغن خرابی دنده‌های سرپلوس	ایجاد صدا و لرزش مخصوصا هنگام پیچیدن	خراب شدن مفصل‌ها و گردگیرها خراب شدن آب‌بندها و نشت روغن خراب شدن بلبرینگ چرخ
جلوبندی تعلیق و شاسی	ایجاد صدا و لرزش سایش و خوردگی پلوس	خراب شدن آب‌بندها و نشت روغن پاره شدن گردگیر فنر ضعیف یا شکسته	ایجاد صدا و لرزش مخصوصا هنگام پیچیدن	خراب شدن مفصل‌ها و گردگیرها
دیفرانسیل عقب محرک	خرابی بلبرینگ و کاسه نمد	ایجاد صدا و لرزش نشت روغن	ایجاد صدا و لرزش	خرابی مجموعه دنده‌های هوزینگ
سیستم ترمز	بی اثر	بی اثر	نشت روغن	ضعیف شدن ترمز

روش‌های کنترل مجموعه پلوس (در حالت ایستا و حرکت) و روش عیب‌یابی و رفع عیب بدون بازکردن پلوس از روی خودرو با کمک راهنمای تعمیراتی

در خودروهای جلو محرک که اکسل مستقل دارند مفصل‌های پلوس به سبب شرایط کاری سخت باید روانکاری مناسبی داشته باشند لذا بازدید و سرویس گردگیرها که نگهدارنده مواد روانکار مفصل پلوس می‌باشند و همچنین مانع از ورود آب و آلودگی‌های جاده به مفصل پلوس می‌شوند باعث بالا رفتن عمر پلوس می‌شود.

روش کنترل پلوس‌ها در حالت حرکت خودرو

هر صدایی از موتور، پلوس، فرمان و ... دلیل مناسبی برای بررسی خودرو است. برای بررسی وضعیت پلوس‌های خودرو در حال حرکت، ابتدا خودرو را در جاده‌ای صاف، با سرعت و شتاب مختلف و گاهی پیچیدن حرکت می‌دهیم، در این حالت باید به موارد زیر دقت کرد:

زمان یا موقعیت و وضعیت	مشکل احتمالی پلوس
صدای تق تق هنگام دور زدن	خرابی مفصل بیرونی
صدای ضربه در آغاز حرکت یا شتاب ناگهانی	لقی مفصل داخلی (لقی بین سه شاخه و هوزینگ)
لرزش در سرعت‌های بالای متوسط	خرابی یا لقی بیش از حد مفصل داخلی و خارجی
افزایش لرزش به صورت تدریجی در تمامی سرعت‌ها	تاب داشتن میله پلوس

روش بررسی پلوس‌ها در حالت ایستای خودرو و رفع عیب بدون باز کردن پلوس‌ها:

بررسی وجود جسم خارجی احتمالی روی پلوس و بازکردن آن

سایش ناشی از تماس پلوس‌ها را با شاسی بررسی کنید که می‌تواند ناشی از فنر سیستم تعلیق ضعیف یا شکسته باشد.

لقی مفصل‌ها را بررسی کنید. برای این کار یک طرف مفصل را نگه داشته و طرف دیگر را حول محور بچرخانید. نباید لقی وجود داشته باشد، در حالی که چرخ روی زمین ثابت است.

اتصالات پیچ و مهره‌ای مربوط به پلوس و اجزایی که روی آن اثر می‌گذارند را گشتاورسنجی کنید. (مانند تعلیق و ...).

در خودروهای عقب محرک نیز گشتاورسنجی اتصالات و بررسی نشت روغن را انجام دهید.

در خودروهای عقب محرک، بعد از جازدن پلوس و بستن طبق، لقی شعاعی و محوری بلبرینگ پلوس را بررسی کنید.

عیب‌یابی و رفع عیب بدون بازکردن پلوس از روی خودرو و تکمیل چک لیست اطلاعات تعمیر

تجهیزات کارگاهی: جک بالابر، خرک، خودرو، جعبه ابزار مکانیکی، کتاب راهنمای تعمیرات

روش باز کردن انواع پلوس و روش باز کردن و بررسی اجزاء بعد از باز کردن از روی خودروی جلومحرک

پس از تحلیل نتایج آزمایش‌ها و اطمینان از نیاز به باز کردن مجموعه پلوس، جهت رفع عیب و انجام تعمیرات اقدام به باز کردن مجموعه پلوس می‌نماییم.

قبل از باز کردن با مراجعه به کتاب راهنمای تعمیرات، مراحل آماده‌سازی جهت باز کردن پلوس از روی خودرو انجام شود.

برای خارج کردن پلوس لازم است از ابزار مخصوص استفاده شود. به کمک ابزار مخصوص پلوس کش، مجموعه پلوس را از مجموعه جعبه‌دنده دیفرانسیل مطابق شکل 19-5 خارج کنید.

روش باز کردن و بررسی پلوس خودروی عقب محرک از روی خودرو

پس از تحلیل نتایج آزمایش‌ها و اطمینان از نیاز به باز کردن مجموعه پلوس، جهت رفع عیب و انجام تعمیرات اقدام به باز کردن مجموعه پلوس می‌نماییم..

قبل از باز کردن با مراجعه به کتاب راهنمای تعمیرات مراحل آماده سازی جهت باز کردن پلوس از روی خودرو انجام شود.

مراحل باز کردن پلوس در خودروی عقب محرک مطابق تصاویر شکل 21-5 می‌باشد.

1- چرخ و کاسه ترمز را باز کنید.

2- اهرم‌بندی ترمز پارک و لوله روغن ترمز به سیلندر چرخ را باز کنید.

3- یکی از انواع ابزار مخصوص خارج کردن پلوس (پلوس کش)

4- پس از باز کردن پیچ‌های طبق از پوسته اکسل، پلوس را با استفاده از پلوس کش خارج کنید.

برخی نکات مورد توجه در بررسی پلوس‌های عقب محرک در شکل 22-5 نشان داده شده است.

1- پلوس را از نظر ظاهری و چشمی بررسی کنید.

2- تاب و لنگی فلانچ را با استفاده از ساعت اندازه‌گیری بررسی نمایید.

3- تاب داشتن پلوس را بررسی کنید.

4- محل نشستن بلبرینگ پلوس روی اکسل را بررسی کنید.

باز کردن پلوس از روی خودرو و بررسی اجزای آن

تجهیزات کارگاهی: جک بالابر، خرک، خودرو، جعبه ابزار مکانیکی، ابزار مخصوص، کتاب راهنمای تعمیرات.

روش باز کردن، بررسی و بستن اجزای مجموعه پلوس جلو محرک

جهت باز کردن و بررسی اجزای پلوس جلو محرک، باید به کتاب راهنمای تعمیرات مراجعه کرد. ابتدا مراحل آماده‌سازی انجام شود.

پس از تحلیل نتایج بررسی‌ها و اطمینان از نیاز به تعویض مجموعه پلوس، اقدام به تعویض مجموعه پلوس می‌کنیم.

برای بستن اجزای مفصل پلوس به موارد نشان داده شده در شکل 24-5 دقت کنید.

1- قطعات مفصل را عکس مراحل باز کردن، ببندید.

2- هنگام جازدن قطعات توپی، گردگیر و ... به علام تهای قبلی توجه کنید.

3- دقت کنید که گریس مخصوص و به اندازه استاندارد در داخل مفصل استفاده شود.

4- بست‌های مفصل را محکم ببندید.

باز کردن و بررسی اجزای پلوس عقب محرک

باز کردن، بررسی، تعویض و بستن اجزای مجموعه پلوس

تجهیزات کارگاهی: جک بالابر- خودرو- جعبه ابزار مکانیکی- ابزار مخصوص- ابزارهای اندازه‌گیری دقیق- خرک- کتاب راهنمای تعمیرات- لوازم یدکی مجموعه پلوس- گریس

روش سوار کردن پلوس روی خودرو

روش بستن پلوس‌ها روی خودرو مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات خودروی مربوطه، عکس مراحل باز کردن است.

نکات لازم برای بستن مجموعه پلوس جلو محرک

1- قبل از نصب مجموعه پلوس روی مجموعه جعبه‌دنده و دیفرانسیل، محل قرارگیری آن را از نظر نشتی، سایش، تغییر شکل و... بررسی کنید (شکل 26-5).
2- قبل از نصب مجموعه پلوس روی توپی چرخ، هزار خار چرخ را از نظر سالم بودن بررسی کنید.
3- وضعیت سیبک‌ها و کمک فنر را بررسی کنید.
4- اتصالات پیچ و مهره‌ای را تعویض کنید.
5- در بعضی از خودروها باید به جهت نصب خارها دقت شود. روش بستن پلوس‌های عقب محرک، مطابق با کتاب راهنمای تعمیرات خودروی مربوطه، عکس مراحل باز کردن است.

نکات مورد توجه هنگام بستن پلوس:

- هنگام جازدن پلوس در پوسته اکسل، دقت نمایید که درگیری هزارخار سرپلوس و چرخ دنده پلوس دیفرانسیل به درستی انجام شود و از زدن ضربه پرهیز کنید.
- بعد از جازدن پلوس و بستن طبق، لقی شعاعی بلبرینگ را بررسی کنید.
- هنگام بستن قطعات مجموعه ترمز عقب، آن‌ها را با مواد شوینده مناسب تمیز کنید.

بستن مجموعه پلوس روی خودرو و کنترل نهایی

تجهیزات کارگاهی: جک بالابر- خودرو- جعبه ابزار مکانیکی- ابزار مخصوص- خرک- کتاب راهنمای تعمیرات- روغن دنده مناسب